H

 

 

Haka's Oceanië

 

Een haka =

 

Een haka is oorspronkelijk een ceremoniële dans/lied van de Maori, de oorspronkelijke inwoners van Nieuw-Zeeland, om de goden te aanroepen. De meest voorkomende en meest gekende haka is de oorlogsdans: 'Ka mate', bedoeld om de vijand schrik aan te jagen en zichzelf moed in te spreken.

 

De 'dans' bestaat dan ook uit bewegingen die kracht uitstralen: rollende spierballen, slaan op de borstkas, stampen met de voeten, rollen met de ogen, de tong uitsteken, ... Men 'trekt' ook de kracht van de goden uit de hemel naar beneden, 'in de krijger'.
het 'lied' wordt gewoonlijk niet gezongen maar gesproken en geroepen. Kreten en andere angstaanjagende oergeluiden worden ook gebruikt.

 

Vandaag wordt de haka wel eens uitgevoerd voor een sportwedstrijd, denk maar aan het Nieuw-Zeelandse Rugbyteam de 'All Blacks' die voor een wedstrijd een haka uitvoeren, om de tegenstander te inponeren of om zichzelf op te peppen?
Een haka kan ook gebruikt worden om iemand te eren. Zo zie je in onderstaand filmpje (bij 'Ka mate') hoe Nieuw-Zeelandse leerlingen een haka brengen ter ere van hun overleden leraar. Ook in reclamefilmpjes komt de haka soms aan bod.

 

3 haka's: Ka mate, Kia hora en Tarakihi

Koor Spirit heeft al 3 -totaal verschillende- haka's gezongen:

- Ka mate: een 'echte' haka, die volledig gesproken/geroepen dient te worden en waar heldhaftige bewegingen bij horen.

- Kia hora: een gecomponeerde haka: een deel wordt gezongen en een deel wordt gesproken

- Tarakihi: een haka+lied: zowel de haka als het lied worden gezongen

 


Ka mate

 

Ontstaan

De oorsprong van de Ka Mate zou een gebeurtenis zijn in 1820, toen een Maori-leider, Te Rauparaha  genaamd, op de vlucht was voor een vijandige stam. Tijdens die vlucht herhaalde Te Rauparaha telkens de woorden "ka mate, ka mate" (ik sterf, ik sterf). Uiteindelijk kwam Te Rauparaha terecht in een bevriende stam en vroeg de leider, een vriend, om hem te verstoppen. Deze vriend stemde toe en Te Rauparaha was in veiligheid.

Zeker van het feit dat hij ging leven herhaalde hij telkens de woorden "ka ora, ka ora" (ik leef, ik leef) en "tenei te tangata puhuruhuru nana nei i tiki mai whakawhiti te ra" (dit is de harige man die de zon terugbracht zodat ze weer kon schijnen). De "harige man", ook bedoeld als moedige man, was eigenlijk zijn vriend die hem bescherming gaf. De zon die weer scheen was een toespeling op het feit dat hij weer een toekomst en een dag te leven had.

 

Vertaling

Kia rite, kia rite
Kia Mau! Hi!

 

Ringa ringa Pakia wae wae takahia!
Kia kino nei hoki!
A! Ka kino Nei hoki!

 

A! Ka mate! Ka mate!
Ka ora! Ka ora!
A! Ka mate! Ka mate!
Ka ora! Ka ora!

 

A! Tenei te tangata puhuru-huru
Nana nei i tiki mai,
Whakawhiti te ra!

 

A! upane! Ka! upane!
A! upane! Ka! upane!
Whiti te ra! Hi!

Bereid je voor!
Handen op de heupen, buig je knieën.

 

Sla de handen op de dijen!
Stamp met je voeten zo hard als je kan (of: laat de aarde beven zo hard als je kan),
zo hard als je kan.

 

Ik sterf, Ik sterf (of: het is dood voor mij) (of: ik zal verslaan worden, ik zal sterven)
ik leef, ik leef! (of: ik neem het leven terug, het leven is van mij)
Ik sterf, Ik sterf (of: het is dood voor mij),
ik leef, ik leef!

 

Zie, de dappere man, (of: zie de harige man)(of: ik ben geboren uit een voornaam volk)
die de zon bracht,
en haar liet schijnen (of:door ons schijnt de zon opnieuw!) (of: we zijn de zon gaan halen)(of: wiens nalatenchap mij verlicht zoals de zon)

 

1 stap omhoog, nog 1 stap omhoog! (of: op de ladder) (of: blijf naast elkaar)
1 stap omhoog, nog 1 stap omhoog! (of: op de ladder),(of: in onze gelederen, houdt stand)
naar het licht van de zon! Hi!

(De bronnen spreken elkaar soms tegen. Vandaar dat er meerdere vertalingen staan.)

 

Ka mate vandaag

de All Blacks, 2015 uitvaart van een leraar; 2015 reclame voor Nieuw-Zeelands bakpoeder

 

In andere landen

In Schotland zijn ze volgens deze commercial niet onder de indruk van een haka:

 

 

Kia hora

 

Kia hora: een (klassiek) gecomponeerde haka met etnisch tintje

Zoals je bovenaan in deze tekst kon lezen (bij "Haka's"), is een haka gewoonlijk een - gesproken/geroepen, (dus niet-gezongen) - oorlogslied met bewegingen bedoeld om te imponeren.
In 'Kia Hora Te Marino' vinden we echter kenmerken terug die eerder doen denken aan een klassiek koor: (oorspronkelijk) vierstemmig, een ABA'-vorm (gezongen-gesproken-gezongen), begeleid door een westers orkest, klassieke akkoorden, ... Als je de tekst vertaalt, zie je een vredeboodschap die niet zou misstaan in een kerkelijke dienst. .
Daartegenover staat een contrast met etnisch tintje: begeleiding door percussie, Maori-taal, een gesproken/geroepen haka en enkele 'uitbarstingen' van het koor.

De componist Christopher Tin,
bekend door een computerspel

De muziek is gecomponeerd in de 21e eeuw door een Amerikaanse componist met Chinese roots: Christopher Tin.

'Kia Hora' is het laatste nummer (en de enige haka) uit Christopher Tin's album 'Calling all dawns'. Christopher Tin, een Amerikaanse componist met Chinese roots, werkte mee aan de soundtrack van verschillende films.


In 2005 brak hij door met 'Baba Yetu', een stuk dat hij schreef voor een computerspel. De tekst van het lied was het 'Onze Vader' in het Swahili. De muziek zelf bevatte klassieke en Afrikaanse elementen. Het stuk werd razend populair en werd even bekend als het computerspel. Voor de eerste keer in de geschiedenis won een lied geschreven voor een computerspel verschillende prijzen.

Calling all dawns: een mix van culturen, stijlen en talen



Het album bestaat uit 3 delen: dag, nacht en dageraad (wat staat voor leven, dood en wedergeboorte) 'Kia hora' is het laatste lied uit de reeks.

 

Het album bestaat uit 12 nummers in 12 verschillende talen. De teksten hebben vaak een rijke geschiedenis. Zo is de tekst van 'Kia Hora Te Marino' een haka (= een oorlogsdans van de Maori)i. In de andere liederen wordt bijvoorbeeld ook het 'Onze Vader' in het Swahili, een tekst uit de Torah en een Japanse Haiku gebruikt.

De vocale technieken in de stukken zijn een afwisseling tussen klassieke muziek en etnische muziek. De vorm en de orkestrale begeleiding is vaak eerder klassiek, doch aangevuld met etnische instrumenten zoals percussie. .

 

 

 

Tekst en vertaling: een vredesboodschap

Kia hora te marino Mag vrede wijdverspreid zijn,
Kia hora te marino,
Kia whakapapa pounamu te moana,
Kia tere te rohirohi
Kia hora te marino
te marino ara
mo ake tonu ake

Ka tuhoa te ra,
ka wairara, ka hinga.

Hutia te rito,
Hutia te rito o te harakeke.
Kei hea te komako e ko?
Ki mai ki ahau
He aha te mea nui i te ao?
Maku e ki atu e,
He tangata (katoa), he tangata, he tangata ei!

Tihei mauri ora
A whiti whano hara mai te toki,

humie e hui e taiki e!
Mag vrede wijdverspreid zijn,
mag de zee glinsteren als jade,
en het licht je leiden,
mag vrede wijdverspreid zijn,
wijdverspreid zijn,
nu en in de eeuwigheid.

Zoals het in een mensenleven gaat,
de zon klimt naar haar hoogtepunt en gaat weer onder.

Trek de kern uit,
trek de kern van de (Nieuw-Zeelandse) vlasplant uit
Waar zal de korimako zingen? (honingetende zangvogel uit NZ)
Ik vraag mezelf
wat het belangrijkste in de wereld is?
Mijn antwoord is
alle mensen, alle mensen, alle mensen!

Onze eerste levensadem
verbindt ons allen met elkaar en maakt ons zo sterk als de bijl

Verzamel je, verzamel je en ga voorwaarts!

 

 

Tarakihi

 

Een gezongen haka: oorlogsdans en een poëtisch lied

Zoals je bovenaan in deze tekst kon lezen (bij "Haka's"), is een haka gewoonlijk een - gesproken/geroepen, (dus niet-gezongen) - oorlogslied met bewegingen bedoeld om te imponeren.
Tarakihi wordt echter volledig gezongen. En terwijl het 1e deel de haka bevat die -zoals verwacht- aanspoort om te gaan strijden, bevat het 2e deel een poëtische tekst over het gezang van de 'Tarakihi/sprinkhaan' die 's nachts naar buiten komt om zijn verhalen te vertellen.

 

 

Beweeg met de muis over de fragmenten om extra uitleg te bekijken.

 

 

 

 

 

Vertaling liedtekst

Tekst Engelse versie Nederlandse vertaling
E, pakia kia rite
E, ko te rite kia rite
E, takahia kia ngawari
E, torona kei waro Hoki mai!!


E whakarongo ai au
ki te tangi mai
A te manu nei,

A te tarakihi,
I te weheruatanga
O te po

Tara ra-ta kita kita
tara ra-ta kita kita

Wiri O papa,
towene, towene
Wiri O papa,
towene, towene

Hope whai-a-ke
Turi whatia
Ei! Ei! Ha!
O slap-slap in unison,
O evenly, evenly,
O stamp the feet regularly,
O stretch well forth and
draw back again

Oh, my fancy listening
To the song of songs
Of this singing bird,

Of the tarakihi,
In my dreams
in the midst of the night.

Tara ra-ta kita kita
tara ra-ta kita kita

O quivering sides,
sound the refrain,
O quivering sides,
sound the refrain,

And with waist supple,
And bended knees,
Ei! Ei! Ha!

O klap-klap in koor
O in de maat, in de maat
O Stamp met de voeten
O strek naar voor en
trek terug naar achter

Oh, ik luister fantaserend
naar het lied der liederen
van deze zingende vogel,

van de sprinkhaan,
in mijn dromen
in het holst van de nacht.

Tara ra-ta kita kita
tara ra-ta kita kita

O met trillende vleugels,
weerklinkt het refrein,
O met trillende vleugels,
weerklinkt het refrein,

Beweeg met soepele taille,
en gebogen knieën
Ei! Ei! Ha!

 

Hieronder vind je naast de oorspronkelijke tekst een Engelse versie en een Nederlandse vertaling.

Meer info over het lied vindt u ook op http://folksong.org.nz/tarakihi/index.html.

 

Gezongen door Spirit


tijdens een repetitie
(dec 2011)

 

 

 

 

 

 

 

 

Heaven is a wonderful place Gospel


gezongen door een jongenskoor als animatie

 

 

 

Hinneh ma tov Joods

 

Tekst: psalm 133

‘Hinne ma tov’ is het eerste vers uit psalm 133.
De vertaling van de volledige psalm vindt u hieronder. Het vers dat wij zingen, staat vet gedrukt.


vertaling psalmtekst liedtekst
Als Dauw van de Hermon,
Een bedevaartslied, op naam van David
 
(1) Wat is het toch goed, wat is het heerlijk,
om als broeders en zusters eendrachtig samen te wonen.
Hineh ma tov uma na'im
Shevet achim gam yachad.
(2) Als kostelijke olie is het op Aärons hoofd,
die neerdruipt in de baard
en van de baard op de kraag van zijn kleed.
 
(3) Als dauw is het, dauw van de Hermon,
die neerdruipt op de Sionsberg.
Ja, daar schenkt de heer zijn zegen:
leven voor altijd.
 

Weetje Voor de meeste psalmen geldt dat het moeilijk vast te stellen is wanneer ze zijn ontstaan. Het boek der psalmen heeft zijn huidige vorm vermoedelijk pas gekregen tussen 200 en 150 v.Chr. De oudste psalmen zijn waarschijnlijk tussen 1000 en 586 v.Chr. geschreven voor gebruik in de tempel van Salomo, maar een groot aantal dateert uit de tijd van de tweede tempel (na 515 v.Chr.). Uit het Nieuwe Testament en uit de zogeheten Dode-Zeerollen blijkt dat het boek Psalmen veel gelezen werd in het antieke jodendom en het vroegste christendom.

 

3 versies na elkaar instrumentale versie filmfragment


Gezongen door koor Spirit

tijdens de kerstviering met Femma
december 2013


 


tijdens de yoga-nieuwjaarsreceptie
januari 2013

tijdens de yoga-kerstviering
december 2011

 

 

 

 

 

 

Lees een woordje uitleg over onze liedjes
Terug naar het liedjesalfabet